Kí Sinh Trùng – Bài 31 – Một số bệnh đơn bào ít gặp ở Việt Nam – Đơn bào ký sinh

Một số bệnh đơn bào ít gặp ở Việt Nam

1. Bệnh Toxoplasma: Mối nguy cho phụ nữ mang thai

Toxoplasma gondii là loại ký sinh trùng có tỷ lệ nhiễm khá cao ở châu Âu (30% người lớn), nhưng tại Việt Nam tỷ lệ thấp hơn (khoảng 2,9 – 5,1%). Tuy nhiên, đây là mối đe dọa lớn đối với thai kỳ.

• Sự nguy hiểm:
  • Ở phụ nữ có tiền sử sảy thai, tỷ lệ dương tính với Toxoplasma lên tới 8,9%.
  • Ký sinh trùng này gây viêm não, viêm võng mạc mắt, viêm hạch bạch huyết.
  • Đặc biệt: Gây sảy thai, bệnh Toxoplasma bẩm sinh và dị dạng thai nhi.
• Chẩn đoán: Chủ yếu dựa vào phản ứng miễn dịch học.
• Phác đồ điều trị:
  • Người lớn: Nhóm Sulfamid (50mg/ngày) hoặc Pyrimethamin (2-3g/ngày).
  • Trẻ em & Phụ nữ có thai: Ưu tiên dùng Spiramycin (Rovamycin) hoặc liều thấp các thuốc trên theo chỉ định bác sĩ.

2. Bệnh Amíp tự do (Amíp “ăn não” và gây mù mắt)

Khác với amíp đường ruột, nhóm amíp tự do (Free-living amoeba) sống ngoài môi trường (nước ngọt, nước mặn, đất, không khí) và tấn công trực tiếp vào các cơ quan nhạy cảm.

• Các chủng thường gặp:
  • Naegleria fowleri: Xâm nhập qua mũi khi tắm ao hồ, gây viêm màng não cấp tính (tỷ lệ tử vong cực cao).
  • Acanthamoeba: Thường gây viêm loét giác mạc (đặc biệt nguy hiểm với người đeo kính áp tròng hoặc tiếp xúc nước bẩn).
• Điều trị:
  • Viêm não: Dùng thuốc Amphotericin B.
  • Viêm mắt: Ghép giác mạc, lạnh liệu pháp hoặc dùng thuốc sát khuẩn Isothionat propamidin.
• Phòng ngừa: Hạn chế tắm ao tù, nước đọng; vệ sinh mắt sạch sẽ.

3. Trùng roi đường tiêu hóa (Trichomonas intestinalis)

Đây là “người anh em” của trùng roi âm đạo (T. vaginalis) nhưng lại ký sinh ở ruột.

• Đặc điểm: Ít khi tạo bào nang.
• Triệu chứng: Gây ỉa chảy, rối loạn tiêu hóa kéo dài.

4. Trùng roi đường máu: Leishmania và Trypanosoma

Nhóm này thuộc họ Tripanosomidae, có chu kỳ phát triển phức tạp qua vật chủ trung gian là côn trùng hút máu.

A. Bệnh Leishmania (Do muỗi cát truyền)

Tại Việt Nam, bệnh này rất hiếm nhưng đã từng phát hiện 3 ca tại Quảng Ninh (năm 2001). Bệnh lây do muỗi cát Phlebotomus đốt.

• 3 thể bệnh chính:
  1. Thể phủ tạng (Bệnh Kala-Azar): Do L. donovani.
  2. Thể mụn nhọt miền cận đông: Do L. tropica gây bệnh ở da.
  3. Thể da và niêm mạc: Do L. brasiliensis.

B. Bệnh Trypanosoma (Bệnh ngủ Châu Phi & Chagas)

Đây là nhóm bệnh nổi tiếng thế giới nhưng may mắn là chưa phát hiện ca bệnh tại Việt Nam.

• Bệnh ngủ Châu Phi: Do ruồi trâu (Ruồi Tsé-Tsé) truyền chủng T. rhodesiense và T. gambiense.
• Bệnh Chagas: Do bọ xít hút máu Triatoma truyền chủng T. cruzi.

---

Kết luận

Dù là các bệnh hiếm gặp, nhưng việc hiểu rõ về đường lây truyền (qua nước bẩn, côn trùng đốt, lây từ mẹ sang con) giúp chúng ta cảnh giác hơn.

• Phụ nữ mang thai cần tầm soát Toxoplasma.
• Khi đi du lịch vùng rừng núi hoặc tắm sông suối, cần chú ý phòng chống côn trùng đốt và tránh để nước sộc vào mũi.