Đang tải câu hỏi…
Quiz Hoàn Tất!
Giun chỉ bạch huyết
1. Nguyên nhân gây bệnh giun chỉ tại Việt Nam
Bệnh do một loại giun sống trong hệ thống bạch huyết gây ra. Tại Việt Nam, thủ phạm chính là 2 loài:
- Wuchereria bancrofti: Phổ biến ở miền Nam (và một số nơi ở miền Bắc).
- Brugia malayi: Phổ biến chủ yếu ở miền Bắc.
Đường lây truyền:
Bệnh lây từ người sang người qua vết muỗi đốt.
- Các loài muỗi truyền bệnh thường gặp: Culex, Anopheles, Aedes, Mansonia…
- Khi muỗi hút máu người bệnh, chúng hút theo ấu trùng giun. Ấu trùng phát triển trong muỗi khoảng 10-14 ngày rồi truyền sang người lành qua vết đốt tiếp theo.
2. Chu kỳ hoạt động bí ẩn của giun chỉ
Điều kỳ lạ nhất của loài giun này là “nhịp sinh học” của chúng:
- Ban ngày: Ấu trùng ẩn náu ở phổi và các mao mạch sâu.
- Ban đêm (20h – 4h sáng): Ấu trùng di chuyển ra máu ngoại vi. Đây là thời điểm “vàng” để muỗi hút máu và lây lan bệnh.
Trong cơ thể người, giun trưởng thành có thể sống tới 4-6 năm, còn ấu trùng tồn tại trong máu tới 1 năm.
3. Triệu chứng nhận biết: Từ âm thầm đến biến chứng nặng
Đa số người nhiễm (90-95%) không có biểu hiện gì trong nhiều năm, nhưng giun vẫn âm thầm phá hủy hệ bạch huyết. Khi phát bệnh, các triệu chứng chia làm 2 giai đoạn:
Giai đoạn cấp tính
- Sốt cao đột ngột: Kèm mệt mỏi, nhức đầu, thường tái phát từng đợt (3-7 ngày).
- Viêm bạch mạch: Xuất hiện đường viêm đỏ, đau chạy dọc theo mạch bạch huyết (thường ở mặt trong chi dưới).
- Hạch bẹn sưng to, đau.
Giai đoạn mạn tính (Biến chứng)
- Viêm/Phù bộ phận sinh dục: Viêm thừng tinh, tinh hoàn, tràn dịch màng tinh hoàn (nam giới); viêm vú, âm hộ (nữ giới).
- Phù voi (Elephantiasis): Do tắc nghẽn mạch bạch huyết lâu ngày, chân hoặc tay bị phù cứng, da dày lên, bàn chân to bè ra như chân voi.
- Đái dưỡng chấp: Nước tiểu trắng đục như nước vo gạo, để lâu không lắng, đôi khi lẫn máu. Trường hợp lượng dưỡng chấp nhiều, nước tiểu có thể đông lại như thạch.
4. Cách chẩn đoán bệnh chính xác
Do đặc tính hoạt động về đêm của giun, việc xét nghiệm cũng cần thời điểm thích hợp:
- Xét nghiệm tìm ấu trùng: Lấy máu vào ban đêm (từ 20 giờ đến 24 giờ).
- Test nhanh (ICT): Hiện nay đã có bộ test miễn dịch chẩn đoán nhanh (chỉ áp dụng cho loài W. bancrofti), có thể lấy máu ban ngày.
5. Phương pháp điều trị
Việc điều trị cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ để tránh biến chứng và tác dụng phụ.
Điều trị tại cơ sở y tế (Cá thể)
- Thuốc đặc hiệu: Sử dụng DEC (Diethylcarbamazine). Liều lượng và thời gian uống tùy thuộc vào loại giun (W. bancrofti hay B. malayi).
- Lưu ý quan trọng:
- Trong đợt cấp tính (đang sốt, viêm), KHÔNG dùng thuốc diệt giun DEC ngay vì có thể gây phản ứng sốc do giun chết hàng loạt. Chỉ dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, nghỉ ngơi.
- Sau khi hết đợt cấp mới dùng thuốc đặc hiệu.
Chăm sóc người bị phù voi và đái dưỡng chấp
- Với người bị phù voi: Rửa chân sạch bằng xà phòng ngày 2 lần, thấm khô, xoa bóp nhẹ nhàng để tăng lưu thông máu. Đêm nằm gác chân cao.
- Với người đái dưỡng chấp: Kiêng mỡ, ăn nhiều đạm (protein), nghỉ ngơi. Trường hợp nặng cần phẫu thuật ngoại khoa.
Điều trị cộng đồng (Dự phòng)
Ở những vùng có dịch lưu hành, ngành y tế thường tổ chức uống thuốc tập thể (DEC kết hợp Albendazole) mỗi năm 1 liều duy nhất, liên tục trong 4-6 năm để cắt đứt nguồn lây.
6. Thông tin thêm: Bệnh giun chỉ tổ chức (Dirofilaria)
Ngoài giun chỉ bạch huyết, còn có nhóm giun chỉ Dirofilaria (ký sinh ở chó, mèo, gấu…).
- Con người là “vật chủ tình cờ” (ngõ cụt ký sinh).
- Biểu hiện: Giun thường tạo thành các nốt u dưới da, niêm mạc mắt hoặc ở phổi (“giun tim” ở chó nhưng gây u phổi ở người).
- Bệnh này hiếm gặp hơn và thường phát hiện tình cờ.
7. Phòng bệnh là biện pháp tốt nhất
Hiện nay chưa có vắc-xin phòng bệnh, do đó cách tốt nhất là:
- Diệt muỗi, phòng muỗi đốt: Ngủ màn (mùng), phát quang bụi rậm, tẩm màn bằng hóa chất.
- Vệ sinh môi trường: Khơi thông cống rãnh để hạn chế nơi muỗi đẻ trứng.
- Uống thuốc dự phòng: Tham gia các đợt uống thuốc phòng dịch tại địa phương nếu bạn sống trong vùng có bệnh lưu hành.
Comment ×