---

---

Giun Kim (Enterobius vermicularis)

Giun kim (tên khoa học: Enterobius vermicularis, Linn., 1758) là một trong những loại ký sinh trùng phổ biến nhất tại Việt Nam, đặc biệt là ở trẻ em. Tuy bệnh không quá nguy hiểm nhưng gây ra nhiều phiền toái, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt.

1. Nhận diện “kẻ thù” Giun Kim

Hình thể con trưởng thành

Giun kim có màu trắng đục, kích thước nhỏ như đầu kim khâu:

• Con cái: Đuôi nhọn và thẳng. Có thực quản có ụ phình. Bộ phận sinh dục gồm buồng trứng trước, buồng trứng sau, tử cung và âm hộ.
• Con đực: Kích thước nhỏ hơn con cái, đặc điểm nhận dạng nổi bật là đuôi cong gập về phía bụng và có gai giao hợp.

Đặc điểm trứng giun kim

Đây là yếu tố quan trọng giúp bệnh lây lan nhanh:

• Hình dáng: Hình bầu dục, nhưng đặc biệt là lép một bên (trông giống hạt gạo hoặc chữ D).
• Kích thước: Rất nhỏ (50 x 30 µm).
• Vỏ: Có 2 lớp, vỏ cứng, trong suốt và không màu.
• Sức sống: Bên trong trứng có chứa ấu trùng. Trứng có khả năng lây nhiễm rất nhanh, chỉ vài giờ sau khi được đẻ ra.
• Điểm yếu: Trứng đề kháng yếu ở ngoại cảnh, dễ chết ở nhiệt độ trên 36°C hoặc dưới 24°C.

2. Chu trình phát triển: Tại sao bạn bị ngứa về đêm?

Chu trình của giun kim giải thích lý do vì sao triệu chứng điển hình nhất lại xuất hiện vào ban đêm:

1. Người nuốt phải trứng giun có chứa ấu trùng.
2. Ấu trùng nở ra tại ruột non.
3. Giun trưởng thành ký sinh ở manh tràng (ruột già).
4. Quan trọng: Vào ban đêm, giun cái mang trứng sẽ di chuyển ra vùng rìa hậu môn để đẻ trứng. Quá trình này gây kích ứng, tạo cảm giác ngứa ngáy dữ dội.

3. Ai là người dễ bị nhiễm giun kim? (Dịch tễ học)

Tại Việt Nam, giun kim là bệnh rất phổ biến với các số liệu đáng chú ý:

• Đối tượng: Trẻ em có tỷ lệ nhiễm cao hơn người lớn.
  • Tại các nhà trẻ, mẫu giáo: Tỷ lệ có nơi lên đến 87.5%.
  • Trung bình trẻ em thành phố nhiễm 50 – 60%, người lớn nhiễm 20 – 30%.
• Khu vực: Một điểm khá bất ngờ là cư dân thành phố, đô thị lại có tỷ lệ nhiễm cao hơn cư dân nông thôn (do mật độ dân số đông, sinh hoạt tập thể chật hẹp dễ lây lan).

4. 4 con đường lây nhiễm giun kim (“Cửa ngõ” xâm nhập)

Giun kim cực kỳ dễ lây lan qua 4 cơ chế sau:

1. Nhiễm qua đường Hậu môn – Miệng (Tự nhiễm): Trẻ ngứa hậu môn, dùng tay gãi, trứng giun dính vào móng tay. Sau đó trẻ mút tay hoặc cầm thức ăn, đưa trứng trở lại miệng.
2. Nhiễm qua đồ vật: Trứng giun rơi vãi trên chăn, đệm, chiếu, quần áo ngủ hoặc đồ chơi. Người khác chạm vào rồi đưa lên miệng.
3. Nhiễm qua đường hô hấp: Trứng giun rất nhẹ, có thể bay lơ lửng trong bụi. Con người hít phải bụi này qua mũi hoặc miệng cũng có thể bị nhiễm.
4. Nhiễm ngược dòng: Trứng nở thành ấu trùng ngay tại nếp gấp hậu môn, sau đó ấu trùng chui ngược vào trực tràng để phát triển thành giun trưởng thành (hiếm gặp hơn nhưng khiến bệnh dai dẳng).

5. Triệu chứng lâm sàng và Biến chứng

Giai đoạn trong ruột

• Rối loạn tiêu hóa: Đau bụng, chán ăn.
• Ngứa hậu môn: Triệu chứng điển hình nhất, thường xảy ra vào chập tối hoặc ban đêm.
• Rối loạn thần kinh: Trẻ hay quấy khóc, mất ngủ, đái dầm, nghiến răng do ngứa ngáy khó chịu.

Giun lạc chỗ

Giun kim có thể bò sang các cơ quan lân cận. Ở bé gái và phụ nữ, giun có thể bò sang cơ quan sinh dục gây viêm nhiễm, ngứa và ra huyết trắng.

6. Phương pháp chẩn đoán chính xác

Nhiều người đi xét nghiệm phân tìm giun kim nhưng kết quả âm tính dù vẫn bị ngứa. Lý do là giun kim không đẻ trứng trong ruột mà đẻ ở rìa hậu môn.

Vì vậy, phương pháp chẩn đoán chuẩn là:

• Phương pháp GRAHAM (Phương pháp băng keo trong): Dùng băng keo dính dán vào rìa hậu môn vào buổi sáng sớm (khi chưa vệ sinh cá nhân) để bắt lấy trứng giun và soi dưới kính hiển vi.
• Xét nghiệm phân thông thường rất ít có giá trị chẩn đoán giun kim.

7. Phác đồ điều trị

Việc điều trị giun kim khá đơn giản với các loại thuốc tẩy giun thông dụng. Tuy nhiên, cần điều trị cho cả gia đình để tránh lây nhiễm chéo.

Các loại thuốc thường dùng (tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng):

• Mebendazole: 100mg (hoặc 500mg tùy chế phẩm), liều duy nhất, uống 1 lần trong ngày.
• Albendazole: 400mg liều duy nhất. (Đối với trẻ em có thể tính liều 10-14mg/kg).
• Pyrantel pamoate: 10mg/kg, liều duy nhất.

Lưu ý: Nên nhắc lại liều thứ 2 sau 2-3 tuần để tiêu diệt hết trứng còn sót lại mới nở.

8. Biện pháp dự phòng hiệu quả

Để tránh tái nhiễm, việc uống thuốc thôi là chưa đủ, cần kết hợp vệ sinh môi trường:

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Cắt ngắn móng tay cho trẻ, nhắc trẻ không mút tay.
• Vệ sinh môi trường: Giặt giũ chăn, màn, ga, gối, chiếu định kỳ (nên phơi nắng hoặc luộc nước sôi nếu có thể).
• Điều trị tập thể: Nên tẩy giun đồng loạt cho cả gia đình hoặc tập thể lớp học cùng một thời điểm.
• Vệ sinh ăn uống: Ăn chín uống sôi, che đậy thức ăn kỹ càng.

---