Đang tải câu hỏi…
Quiz Hoàn Tất!
1. Di truyền tính trạng do Gen lặn liên kết với NST X
Đây là trường hợp gen gây bệnh là gen lặn, nằm trên NST X và không có alen tương ứng trên NST Y.
Đặc điểm nhận biết:
- Tỷ lệ mắc bệnh: Cả nam và nữ đều có thể mắc, nhưng Nam giới mắc bệnh nhiều hơn Nữ giới (Nam > Nữ).
- Quy luật di truyền chéo (Di truyền theo dòng mẹ):
- Tính trạng được truyền từ Ông ngoại (bệnh)
→\rightarrow→Con gái (mang gen bệnh nhưng bình thường)→\rightarrow→Cháu trai (biểu hiện bệnh). - Cụ thể: 50% cháu trai và 50% cháu gái của người con gái mang gen đó sẽ nhận gen lặn.
- Tính trạng được truyền từ Ông ngoại (bệnh)
- Quy tắc "Mẹ - Con trai": Nếu Mẹ bị bệnh (đồng hợp lặn) thì 100% Con trai sinh ra sẽ bị bệnh.
- Quy tắc "Bố - Con gái": Nếu Bố bị bệnh thì 100% Con gái sẽ mang gen bệnh (dị hợp tử).
Lưu ý: Ở phụ nữ dị hợp tử (mang 1 gen bệnh, 1 gen lành), biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi từ bình thường, nhẹ đến nặng do cơ chế bất hoạt 1 NST X.
Ví dụ điển hình:
- Bệnh mù màu (lục - đỏ).
- Bệnh máu khó đông (Hemophilia A).
- Bệnh loạn dưỡng cơ Duchenne.
2. Di truyền tính trạng do Gen trội liên kết với NST X
Trường hợp này gen gây bệnh là gen trội nằm trên NST X.
Đặc điểm nhận biết:
- Tỷ lệ mắc bệnh: Cả hai giới đều mắc, nhưng Nữ giới mắc bệnh nhiều hơn Nam giới (Nữ > Nam).
- Di truyền từ Mẹ: Một người phụ nữ mắc bệnh (dị hợp) sẽ truyền gen bệnh cho 50% con trai và 50% con gái.
- Di truyền từ Bố: Một người đàn ông mắc bệnh sẽ truyền gen bệnh cho tất cả (100%) con gái (làm con gái bị bệnh), nhưng không bao giờ truyền cho con trai.
Ví dụ điển hình:
- Bệnh còi xương kháng vitamin D.
- Bệnh thiếu men răng dẫn đến xỉn màu răng.
3. Di truyền tính trạng liên kết với NST Y
Đây là trường hợp gen nằm trên vùng không tương đồng của NST Y (chỉ có trên Y, không có trên X).
Đặc điểm nhận biết:
- Di truyền thẳng (Di truyền holandric): Tính trạng chỉ truyền từ Cha sang Con trai.
- Chỉ có nam giới mới có biểu hiện tính trạng này (vì nữ giới không có NST Y).
4. Di truyền giả nhiễm sắc thể thường (Pseudoautosomal)
Ngoài các vùng riêng biệt, trên NST X và Y còn có các đoạn tương đồng.
- Gen nằm trên đoạn tương đồng của NST X và Y sẽ tồn tại thành từng cặp alen.
- Chúng có khả năng tương tác với nhau để quy định kiểu hình.
- Đặc điểm: Sự di truyền của các gen này diễn ra giống như các gen trên NST thường (Di truyền giả NST thường).
Tóm tắt so sánh để dễ nhớ
| Đặc điểm | Gen lặn trên X | Gen trội trên X | Gen trên Y |
| Tần số mắc | Nam nhiều hơn Nữ | Nữ nhiều hơn Nam | Chỉ có ở Nam |
| Từ Bố bệnh | Con gái mang gen | Con gái bị bệnh | Con trai bị bệnh |
| Từ Mẹ bệnh | Con trai bị bệnh | Con trai & gái đều có thể bị | Không di truyền |
| Quy luật | Di truyền chéo | Di truyền chéo | Di truyền thẳng |
Comment ×