SHDT – Bài 63 – Trung tử – Bộ xương tế bào

tâpTrung Tử

---

1. Nhận diện: Luôn có đôi, luôn vuông góc

Đặc điểm nhận dạng đầu tiên và dễ nhớ nhất của trung tử là chúng không bao giờ "đi lẻ".

• Là một bào quan cặp: Trong tế bào, trung tử luôn tồn tại thành từng cặp.
• Tư thế đặc biệt: Hai trung tử này luôn nằm gần nhau và xếp vuông góc với nhau ( 90∘ ), giống như hình chữ L hoặc chữ T trong không gian.

2. Giải phẫu cấu trúc: Con số 9 huyền bí

Khi cắt ngang một trung tử và quan sát dưới kính hiển vi điện tử, bạn sẽ thấy một cấu trúc hình tròn đẹp mắt giống như một tuabin nước hay một chiếc chong chóng.

• Cấu tạo chính: Gồm 9 bộ ba (triplet) siêu ống xếp đều đặn theo một vòng tròn.
• Kích thước:
  • Đường kính: Khoảng 200 nm.
  • Chiều dài: Khoảng 400 nm.

Chi tiết bên trong "Bộ ba"

Mỗi "bộ ba" này được tạo thành từ 3 ống nhỏ ghép lại, được đặt tên là A, B và C:

1. Ống A (Trong cùng): Đây là ống duy nhất tròn vẹn và hướng về phía trung tâm của trung tử.
2. Ống B và Ống C (Ngoài): Đây là các ống khuyết (dạng hình chữ C). Chúng gắn vào ống A và nương tựa vào nhau để tạo thành bộ ba hoàn chỉnh.

Sự liên kết chặt chẽ: Để giữ cho cấu trúc hình ống này không bị bung ra, có các cầu protein nối từ ống A của bộ ba này sang ống C của bộ ba kế cận. Chính nhờ vậy mà trung tử vô cùng bền vững.

3. Cách Trung tử "sinh sản" (Tổng hợp)

Trung tử không tự nhiên sinh ra mà được tổng hợp dựa trên khuôn mẫu có sẵn. Quá trình này diễn ra rất tinh vi:

• Mỗi bộ ba của trung tử cũ sẽ làm khuôn mẫu.
• Đầu tiên, nó tổng hợp nên 1 siêu ống mới (siêu ống A).
• Từ siêu ống A này, nó tiếp tục làm khuôn để tạo ra 2 siêu ống còn lại (B và C).
• Kết quả: Tạo ra một bộ ba siêu ống A, B, C hoàn thiện mới.

4. Chức năng sống còn: Hình thành thoi phân bào

Tại sao tế bào lại tốn công sức để xây dựng một cấu trúc phức tạp như vậy? Câu trả lời nằm ở quá trình Phân bào.

• Trung tử được coi là trung tâm tổ chức để tạo ra các siêu ống không bền.
• Khi tế bào bước vào giai đoạn phân chia, trung tử sẽ phóng ra các mạng lưới siêu ống gọi là Thoi phân bào (hay thoi vô sắc).
• Nhiệm vụ: Các sợi thoi này sẽ móc vào nhiễm sắc thể và kéo chúng về hai cực của tế bào. Nhờ đó, vật chất di truyền được chia đều chính xác cho hai tế bào con.