Đang tải câu hỏi…
Quiz Hoàn Tất!
1. Spectrin: "Bộ giáp" mềm dẻo của Hồng cầu
Hồng cầu là những tế bào phải di chuyển liên tục trong dòng máu, chịu nhiều lực ép và va đập. Tại sao chúng không bị vỡ và luôn giữ được hình đĩa lõm hai mặt đặc trưng? Bí mật nằm ở Spectrin.
- Vị trí: Spectrin nằm ngay dưới màng tế bào.
- Cách hoạt động: Nó kết hợp với siêu sợi actin và một protein trung gian tên là ankyrin để tạo thành một mạng lưới khung xương vững chắc nhưng linh hoạt.
- Vai trò sinh học:
- Giúp hồng cầu giữ hình dạng đĩa lõm (tăng diện tích bề mặt để vận chuyển khí tốt hơn).
- Giúp hồng cầu chịu được các lực cơ học khi chui qua các mao mạch nhỏ hẹp.
2. Myosin II: "Động cơ" tạo lực co cơ
Nếu Actin là đường ray, thì Myosin chính là đoàn tàu chạy trên đó để tạo ra chuyển động. Trong tế bào cơ, loại quan trọng nhất là Myosin II.
Cấu tạo của một "gã khổng lồ"
Myosin II là một protein rất lớn (trọng lượng 500.000 dalton), cấu tạo giống như một con rắn hai đầu:
- Phần thân (Đuôi): Gồm 2 chuỗi peptid xoắn vào nhau, dài khoảng 150nm.
- Phần đầu: Có 2 đầu hình cầu (nơi chứa hoạt tính ATPase để giải phóng năng lượng). Đây là bộ phận trực tiếp bám vào sợi actin để "kéo".
Sự sắp xếp trong tế bào cơ
Trong sợi cơ vân (cơ xương), các phân tử Myosin không đứng riêng lẻ mà tụ họp lại:
- Các phần đuôi xoắn lại với nhau tạo thành một bó trục.
- Các phần đầu tủa ra ngoài theo trật tự xoắn ốc để sẵn sàng bám vào actin xung quanh.
- Mô hình lục giác: Nếu cắt ngang sợi cơ, bạn sẽ thấy một trật tự hình học tuyệt đẹp: Cứ 1 sợi Myosin sẽ được bao quanh bởi 6 siêu sợi Actin. Cấu trúc này đảm bảo lực kéo được phân bố đều khắp mọi hướng.
3. Sarcomere: Đơn vị co duỗi cơ bản
Tế bào cơ vân (như cơ bắp tay, cơ đùi) có cấu trúc hình trụ dài, chứa hàng ngàn sợi nhỏ gọi là tơ cơ (myofibril). Các tơ cơ này được chia thành các khoang nhỏ lặp đi lặp lại gọi là Sarcomere.
- Trong mỗi Sarcomere, các sợi actin (mảnh) và myosin (dày) xếp xen kẽ nhau.
- Sự sắp xếp này tạo nên các vân sáng - tối đặc trưng dưới kính hiển vi (do đó gọi là cơ vân).
4. Bộ đôi kiểm soát: Tropomyosin và Troponin
Cơ bắp không thể cứ co giật liên tục, nó cần được điều khiển: lúc nào nghỉ, lúc nào co. Hệ thống "công tắc" này được vận hành bởi Tropomyosin và phức hợp Troponin.
Tropomyosin: "Sợi dây chặn"
Đây là một protein dạng sợi, nằm chạy dọc theo rãnh xoắn của sợi actin.
- Lúc nghỉ: Tropomyosin che lấp các điểm gắn kết trên sợi actin, khiến đầu Myosin không thể bám vào được
→Cơ duỗi (thư giãn).
Troponin: "Ổ khóa" canxi
Đây là một phức hợp gồm 3 thành phần gắn trên sợi actin:
- Troponin I (Inhibitor): Ngăn chặn sự tiếp xúc giữa myosin và actin.
- Troponin T: Gắn kết chặt với Tropomyosin.
- Troponin C: Có ái lực rất cao với Canxi (
Ca2+).
Cơ chế "mở khóa" (Co cơ) diễn ra như sau:
- Khi có tín hiệu thần kinh, ion
Ca2+được giải phóng tràn ngập trong tế bào chất. Ca2+gắn vào Troponin C.- Cấu trúc Troponin thay đổi hình dạng, kéo Tropomyosin lệch khỏi vị trí che chắn.
- Điểm gắn trên Actin lộ ra
→Đầu Myosin lao vào bám lấy và thực hiện cú đẩy→Cơ co lại.
Tóm tắt (Dễ nhớ):
- Spectrin: Khung xương giữ dáng cho hồng cầu.
- Myosin: Động cơ tạo lực kéo.
- Actin: Đường ray cho Myosin trượt.
- Tropomyosin: "Cánh cửa" khóa đường ray.
- Troponin + Canxi: "Chìa khóa" mở cửa để bắt đầu co cơ.
Comment ×